Алматыда биполярлық аффективті бұзылысты емдеу

Биполярлық бұзылыс деген не

Биполярлық аффективті бұзылыс (БАБ) — көңіл-күй, күш-қуат және жұмыс қабілеті эпизодтармен өзгеретін ауру: көтеріңкілік кезеңдері (мания немесе гипомания) депрессиялық фазалармен алмасады, ал олардың арасында тұрақты күй болуы мүмкін. Әңгіме күн ішіндегі көңіл-күй ауытқулары туралы емес — эпизодтар күндер мен апталарға созылып, адамның мінез-құлқын, шешімдерін және айналасындағылармен қарым-қатынасын айтарлықтай өзгертеді.

Фазалар: олар қалай көрінеді

Маниялық эпизод — күш-қуаттың күрт көтерілуі, шаршамай-ақ ұйқыға қажеттіліктің азаюы, сөйлеу мен ойлаудың жылдамдауы, өз мүмкіндіктерін асыра бағалау, импульсивті шешімдер: ірі шығындар, тәуекелді мәмілелер, кенеттен алынған міндеттемелер. Гипомания — дәл сол көрініс, бірақ жұмсағырақ, өмірде өрескел бұзылыстарсыз; оны көбіне «өнімді кезең» деп қабылдап, танымай қалады. Депрессиялық фаза классикалық депрессия сияқты көрінеді: көңілдің түсуі, күш-қуаттың азаюы, қызығушылықтың жоғалуы, ұйқы мен тәбеттің бұзылуы. Аралас күйлер бөлек қарастырылады — бұл кезде екі фазаның белгілері бір мезгілде болады; оларды бастан өткеру бәрінен ауыр және олар импульсивті әрекеттер қаупін арттырады.

Диагноз неге жиі кеш қойылады

Дәрігерге депрессия алып келеді — ол азапты әрі айқын. Ал көтеріңкілік қалыпқа оралу немесе сәтті кезең ретінде қабылданады, ол туралы ешкімге айтылмайды. Нәтижесінде адам жылдар бойы «әдеттегі депрессиядан» емделеді, ал терапия тұрақты нәтиже бермейді немесе манияға ауысуды арандатады. Сондықтан қабылдауда дәрігер әрқашан қазіргі жағдай туралы ғана емес, бұрын болған ерекше көтеріңкілік кезеңдері туралы да, соның ішінде жақындарының сөзінен де сұрайды.

Клиникадағы диагностика

Диагноз клиникалық: әңгіме, анамнез, жылдар бойғы жағдай динамикасын талдау. Хронологияны қалпына келтіру көмектеседі — кезеңдер қашан болды, жұмыста, шығындарда, ұйқыда, қарым-қатынаста не өзгерді. Басқа себептер жоққа шығарылады: қалқанша без аурулары, неврологиялық жағдайлар, психобелсенді заттардың және кейбір препараттардың әсері. Туыстарда маниялық эпизодтар болғаны туралы мәлімет болса, бұл да маңызды ақпарат.

Емдеу әдістері

Жағдай	Не істейміз
Маниялық эпизод	Жедел тұрақтандыру, айқын қозу кезінде — стационар
Депрессиялық фаза	Манияға ауысу қаупін ескеретін терапия, психотерапиялық қолдау
Эпизодтардың алдын алу	Нормотимиктерді ұзақ курспен қабылдау, тұрақты бақылау
Аралас күй	Жеке схема, қауіпсіздікке ерекше назар

Емдеудің негізгі міндеті — жекелеген эпизодты басу емес, ұзақ мерзімде олардың жиілігі мен күшін азайту. Ол үшін көңіл-күй тұрақтандырғыштары қолданылады, оларды тұрақты түрде, соның ішінде өзін жақсы сезінетін кезеңде де қабылдайды. Биполярлық бұзылыста антидепрессанттар сақтықпен және әдетте нормотимикпен бірге тағайындалады: оларды жеке қабылдау манияға ауысуды арандатуы мүмкін.

Диагнозбен өмір сүру

Биполярлық бұзылыс мансаптың немесе қарым-қатынастың соңы дегенді білдірмейді. Ағымға шын мәнінде әсер ететіндер: тұрақты ұйқы (ұйқының қанбауы — манияның ең жиі триггерлерінің бірі), алкоголь мен стимуляторлардан бас тарту, тұрақты күн тәртібі, эпизодтың ерте белгілерін қадағалау. Көптеген пациенттер көңіл-күй күнделігін жүргізеді — ол өзгерісті айналадағыларға айқын болғанға дейін ертерек байқауға және терапияны эпизод толық өрістегенге дейін түзетуге көмектеседі.

Стационар қашан қажет

Тәуекелді мінез-құлықпен жүретін айқын мания кезінде, суицидтік ойлары бар ауыр депрессияда және аралас күйлерде. Стационарға жату жағдайды тез әрі қауіпсіз тұрақтандыруға мүмкіндік береді, ал үйде жедел эпизод болғанда 24/7 шығу қызметі жұмыс істейді.

Емдеу және бақылау кезеңдері

1. Жедел эпизод — басу, ауырлығына қарай 2 аптадан 6 аптаға дейін.
2. Тұрақтандыру — 2–3 ай, қолдаушы схеманы таңдау.
3. Профилактикалық терапия — ұзақ мерзімді, бақылау визиттері 1–3 айда бір рет.
4. Бақылау — ерте белгілерді қадағалау, маусымдық өршулер кезінде түзету.

Уақтылы таңдалған қолдаушы терапия жағдайды жылдар бойы тұрақты ұстай алады — және халі жақсарғанда емді тоқтатпаудың басты себебі де осы.

Биполярлық бұзылыспен жиі шатастырылатын жағдайлар

Күн ішіндегі көңіл-күйдің жылдам ауысуын — ашудан шабытқа және керісінше — жиі «биполярка» деп атайды, бірақ оның ауруға ешқандай қатысы жоқ: БАБ кезінде эпизодтар күндер мен апталарға созылады. Ұқсас көріністі тұлға бұзылыстары, эмоциялық тұрақсыздығы бар ересектердегі ДНТ (СДВГ), қалқанша без аурулары, сондай-ақ стимуляторларды қолдану беруі мүмкін. Бұларды ажырату түбегейлі маңызды: әр жағдайда емдеу тактикасы әр түрлі, ал мұндағы қателік айлар бойғы нәтижесіз терапияға айналады.

Көмек форматтары

Тұрақты кезеңде емдеу амбулаториялық: жағдай мен терапияны бақылайтын жоспарлы психиатр қабылдаулары, қажет болса онлайн — бұл жай ғана жағдайды салыстырып, схеманы түзету керек болатын тұрақты қысқа визиттер үшін ыңғайлы. Психотерапия эпизодтардың ерте белгілерін тануға және режимді ұстауға көмектеседі. Жедел эпизодта стационар немесе шығу бригадасы қосылады.

Жақындардың рөлі

Маниялық фазада адам әдетте өз жағдайын ауру деп санамайды — керісінше, көтеріңкілік пен сенімділікті сезінеді, ал кез келген қарсылықты кедергі ретінде қабылдайды. Дауласу пайдасыз; шын мәнінде көмектесетіні — сабырлы байланыс, эпизод кезінде ірі ақшаға және тәуекелді шешімдерге қолжетімділікті шектеу және емдеуші дәрігермен тез байланысу. Депрессиялық фазада керісінше маңызды: асықтырмау және «өзіңді қолға ал» деп талап етпеу, керісінше қабылдауға жетуге және режимді ұстауға көмектесу.

Қашан жүгіну керек

Кеңеске ауыр депрессия ғана емес, ерекше көтеріңкілік кезеңдері де себеп болады: шаршау сезілмей, бірнеше тәулік бойы дерлік ұйықтамау, күрт жылдамдаған сөз, жоспарланбаған ірі шығындар, кенеттен басталған жобалар мен міндеттемелер. Мұндай эпизодтар кем дегенде бір рет болса, қазір жағдай мүлде басқа болса да, бұл туралы дәрігерге айту маңызды. Қандай терапия тағайындалатыны және ол зиян келтірмей ме — тікелей осы ақпаратқа байланысты.